• Anasayfa
  • Favorilere Ekle
  • Site Haritası

Gülenay Pınarbaşı'nın Web Sitesi

Site Menüsü
takipet

bahsedenler

Ashâb-ı Karye: Antakya

Anadolu ve Mezopotamya, Batılı seyyahlar için asırlarca esrarengiz bir dünya, Hz. İsa'nın doğduğu kutsal topraklar olarak özel bir anlam taşıyordu. Benzersiz bir tecrübe olarak Doğu’yu kaleme alan batılı seyyahların izlenimleri, günümüz Türkiye’sinde büyük ilgiyle karşılanıp okunmaktadır. Batıda Seyahat edebiyatının altın çağı, 18. Yüzyıl'dır. Bu yüzyılın başında Doğu'ya iki seyahat gerçekleştiren Antoine Galland'ın Fransızcaya çevirdiği Binbir Gece Masalları, şark merakını doruklara taşımıştır. Diğer yandan bizim edebiyatçılarımızın bu yüzyılın başları ve cumhuriyetin ilk on yılında çıktıkları çok göz önünde bulunmayan ancak en az batılıların doğuya merakı kadar heyecan duyularak çıkılan Anadolu seyahatleri vardır. Özellikle Cumhuriyet sonrasında ulaşım olanaklarının kısmen artmasına paralel olarak İstanbul’dan Anadolu’nun küçük kentlerine küçük insanların dünyalarına seyahatler yapılmaya başlanmıştır. Seyahat aynı zamanda bir aksiyon olarak da çeşitli edebi eserlerde yerini almış, 20.yy başındaki aydınımızın Anadolu’ya bakışını ortaya koymuştur. Bu duruma en güzel örnek olarak Reşat Nuri Güntekin’in Çalıkuşu eserini gösterebiliriz.

Anadolu Notları - I-II

 
Çalıkuşu ile döneminde Anadolu’ya dikkat çeken Reşat Nuri Güntekin, iki ciltlik Anadolu Notları ile Cumhuriyet sonrası dönemin belki de en güzel gezi edebiyatı örneklerinden birini verir. Milli Eğitim Bakanlığı Müfettişliği sırasında, Anadolu'da yaptığı gezilerin sağladığı gözlemlerini bu kitapta toplayan Reşat Nuri, özellikle Anadolu'da sık rastlanan tuluat tiyatrolarına değinmiştir. Bütün eserlerini, Anadolu gezilerinin tecrübeleriyle besleyen Reşat Nuri, Anadolu’yu insan sevgisi, yurt sevgisi ile bezemiştir. Gezileri için Anadolu Notları kitabında, “Ben çokça gezerim. Bunlar diplomat gezileri gibi planlı programlı şeyler değildir; daima kendi sınırlarımız içindedir, yelken gemileri gibi esecek rüzgâra göre rota değiştirir. (...) Seyahat kitap ve makalesi yazmak, son senelerde bütün dünyada bir moda haline gelmiştir. Ömrümde bir kere ben de kendimi modaya uydurarak bu notlardan bir yazı serisi çıkarmayı düşündüm. (...) “ demektedir.
Yazar: Reşat Nuri Güntekin/ Yayıncı: İnkılap Kitapevi/ Sayfa Sayısı: 287

Domaniç Dağlarının Yolcusu


 
Ölümünün üzerinden çok uzun bir zaman geçmemesine rağmen çabuk unutulan ancak gezi edebiyatının kadın öncülerinden olan Şukûfe Nihal’in Domaniç Dağlarının Yolcusu kitabının yazılış öyküsü en az kitap kadar etkileyicidir. Domaniç Dağlarının köylerinden birinde yaşandığı söylenen bir hikâyenin peşine düşerek Bursa İnegöl’ yolculuğunu anlattığı kitapta yazar, bir kadın olarak seyahat etmenin zorluklarına da değinmektedir. Yer yer bir roman kurgusuna benzeyen kitap, kadın merkezli bir bakışa sahiptir. Yazarın ilk seyahat kitabı, Finlandiya ile ilgili izlenimlerinin aktarıldığı Finlandiya’da(1935) çalışarak memleketin nasıl güzelleştirdiği anlatılmıştır. Domaniç Dağları’na yolculukta yazar, Finlandiya ile Anadolu arasında benzerlikler kurmakta ve adeta Anadolu insanına Finlandiya örnek olarak sunulmaktadır. Kitapta kadın bakış açısıyla genellikle insanlar ve olaylar üzerinde yoğunlaşılmaktadır. Yazar, gezi akışında kadınların eğitiminin ve çalışmasının öneminden, yanlış evlilikler ve bunların doğurduğu sonuçlardan bahsederken aslında bir tez ortaya koymaktadır. Kitabın dili yazarın bir kadın şair olmasının da etkisiyle nazik ve şiirseldir.
Yazar: Şukufe Nihal/ Baskı Yılı: 2008/ Yayıncı: Timaş

Yurttan Yazılar

 
Gezi edebiyatının cumhuriyetten sonra en önemli isimlerinden biri İsmail Habip Sevük’tür. Bir edebiyat araştırmacısı olan yazar yurtdışı izlenimlerinin yanı sıra Anadolu’yu Artvin’e kadar gezmiş, izlenimlerini Yurttan Yazılar isimli bir eserde toplamıştır. İsmail Habip, Anadolu’nun çeşitli köşelerini tabiat, iklim, adet-örf bakımlarından ele almış, adeta bize birer resim çizmiştir. Yurttan Yazılar’ın çıkış yılı 1943 olsa da gezilerin yılları 1936 ve 1937’dir. Kitapta Nizip, Antep, Maraş, Nevşehir, Toroslar, Zonguldak, Sinop, Samsun, Giresun, Rize, Hopa,  Erzurum, Kars, Sarıkamış Artvin birçok bakımdan anlatılır. Kitabın başında ve içind eyer yer Anadolu’nun dünya toprakları üzerindeki zenginliğine değinen yazar, halk kültürü ve edebiyatından da istifade etmiştir.
Yazar: İsmail Habib Sevük/ Yayıncı: Kültür Bakanlığı/ Baskı Yılı: 2002/ Sayfa Sayısı: 515
Seyahatnameler diğer adıyla gezi kitapları, çok önemli bilgi, gözlem ve tespitlere yer verir. Folkordan, halk tıbbına, sosyolojik malzemeden halk kültürüne kadar çeşitli araştırmacılar için birer kaynak, seyahate ve geziye meraklılar için ise bulunmaz rehberlerdir. 

 

tweet